Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
Home / Blogs / Josien Willemsen – Het paard als hulpverlener

Josien Willemsen – Het paard als hulpverlener

Paarden in de hulpverlening, hoe zit dat met hun belasting? Er moeten inmiddels vele honderden paarden werken in de hulpverlening of coaching van mensen! Wat houdt dat eigenlijk precies in? En hoe zien hun dagen er uit? Welke opleiding krijgen ze en kan ieder paard dat werk doen?

Ik ken mijn paarden door en door, de meesten zijn bij mij geboren.

Ik ken mijn paarden door en door, de meesten zijn bij mij geboren.

Bijna maandelijks krijg ik wel een paard of pony aangeboden “voor de hulpverlening” want “ het is zo’n lief dier” maar helaas met een blessure, over of gewoon oud. Blijkbaar hebben mensen een beeld van hulpverlening met paarden dat er zomaar een paard ingezet kan worden. Ze verwachten dat hij aandacht en knuffels krijgt en verder? Ja, ze hoeven toch verder niets te doen?
Het is niet vreemd dat mensen dat denken, laat ik dat voorop stellen. Naast de methodes waarbij een paard ook bereden wordt door de cliënt, ziet een sessie er gemakkelijk uit voor het paard. Hij staat maar wat en de mensen praten of leiden het paard ergens langs of over. Zoveel hoef je daar niet voor te kunnen. Maar klopt dat beeld wel? Wat gebeurt er nog meer, emotioneel en aan lichamelijke processen?

Communicatie
Hulpverlenen met of zonder paarden gaat via communicatie. Dat kan communicatie zijn met woorden of, zoals paarden communiceren met lichaamstaal, energie en focus. Communicatie is tweerichtingsverkeer. Paard en mens(en) reageren op elkaar, op hun omgeving en op hun innerlijke toestand. Niet alle mensen praten even gemakkelijk, net zoals het ene paard veel meer contact zoekt dan het andere. Ook de gevoeligheid voor anderen speelt een rol. Hoeveel empathisch vermogen bezit je zelf of het paard? Ieder kan die signalen opvangen waar je bekend mee bent. Mensen die opgroeien in een gezin met geweld, zullen als eerste frustratie, innerlijke spanningen en agressie waarnemen. Zo heeft ook ieder paard een andere socialisatie doorlopen die hem maakt tot wie hij nu is.

Paarden met eigen problemen
Een paard dat vroeg is weggehaald bij zijn moeder, veel verhuisd is en van eigenaar is veranderd of erg ziek is geweest, heeft een ander referentiekader dan het paard wat altijd “thuis” is blijven wonen. Ook een paard wordt net als een mens gevormd door zijn ervaringen. Daar mogen we zeker bij stil staan voor we het dier een nieuwe baan aanbieden. Want niet alle ervaringen maken dat een paard geschikt is voor de begeleidingsrol. En lief zijn alleen is niet genoeg! Behalve dan misschien als er alleen een knuffelpaard nodig is. Het paard moet een duidelijke eigen mening(reactie) hebben om daarmee informatie te geven aan een cliënt. Wanneer een paard zich perfect aanpast aan iedereen en altijd komt om geaaid te worden, dan zegt dat iets over het paard zelf en veel minder over de cliënt. Wanneer het paard heeft geleerd (of nooit heeft afgeleerd!) om een eigen reactie te mogen geven zoals weglopen, gaan draven of galopperen of totaal geen interesse te tonen, geeft hij informatie. Wat is er met de cliënt dat hij zo reageert? Wat zegt het de cliënt zelf, zonder als begeleider al een (invullende!) verklaring te geven? Bij wat is de aandacht van de cliënt?

In dit voorbeeld valt te zien dat het paard gezond moet zijn en niet in de laatste plaats geestelijk, om een duidelijke reactie te kunnen geven. Een kreupel paard zal niet zo snel wegdraven en een paard met learned helplessness zal dat evenmin durven zonder een opdracht daartoe te krijgen!

Effecten voor het paard
Wat levert het een paard op om te reageren op mensen met problemen?
Ten eerste natuurlijk wordt de sfeer verbeterd wanneer mensen weer congruent met zichzelf worden en daarmee duidelijke signalen communiceren. Het paard heeft dan weer duidelijk inzicht in zijn omgeving en daar houden paarden van.
Ten tweede en dat heb ik zelf een aantal keren meegemaakt, stijgt het zelfbeeld en het zelfvertrouwen van een paard (als ik dat zo even mag zeggen) doordat hij serieus genomen wordt, zelf mag handelen in vrijheid en dat gewaardeerd wordt. Hij merkt dat hij invloed heeft en de ander tot inzichten en acceptatie komt, want dat is vaak het effect van een sessie. Het paard heeft zo een manier om zijn rol in de kudde (paarden en mensen samen) te kunnen nemen, passend bij zijn eigen aard en karakter. Hij krijgt waardering voor WIE hij is en niet voor wat hij KAN! En een paard kan groeien in die rol. Als zulke contacten bij het paard passen tenminste. Een dier wat niet erg op mensen is gesteld, zul je dus hier geen plezier mee doen.

Een paard is de hulpverlening is niet hetzelfde als een knuffelpaard.

Een paard is de hulpverlening is niet hetzelfde als een knuffelpaard.

Wordt het paard belast?
In de eerste ontmoeting tussen cliënt een paard is er nog geen sprake van rust of congruentie. Juist van een emotionele rollercoaster of heftige gevoelens soms tot aan agressie of depressie toe. Wanneer een paard een mens niet goed begrijpt, blijkt zijn bloeddruk en hartslag snel op te lopen. Dat is dus enig bewijs voor de belasting. Dit komt bijvoorbeeld voor bij het aanleren van oefeningen bij het rijden of grondwerk. Of dit ook direct van toepassing is bij hulpverleningssessies durf ik zo niet te stellen, maar ik kan het me wel voorstellen. En is dat erg voor een paard? Het voorbeeld van de misverstanden bij het rijden, komt natuurlijk heel vaak voor bij alle paarden die getraind worden. Ook zij worden blootgesteld aan allerlei emoties van mensen, al dan niet onderkent, dus dat lijkt helemaal “gewoon” voor ze. Ze kennen het dus wel van mensen, die voor hen onduidelijke communicatie. In het gedrag na de sessie zie ik hoe groot de belasting was. Ze kunnen gaan rollen, elkaar opzoeken voor een krauw sessie, grazen of weg spurten. Dat laatste zou ik zien als signaal van is te veel geweest, evenals te rustig gedrag trouwens.

Als het gaat om begeleidingen op de grond, is er geen speciale training nodig voor hun lichaam. Hoe ik omga met hun emotionele belasting is als volgt:

  • Ik werk met ze in hun eigen paddock of weiland in hun stabiele kudde
  • Ik observeer ze vooraf en kijk hoe de kudde energie is en of ze aandacht hebben voor wat er buiten de kudde is.
  • Ik wacht tot een kudde zich aanbiedt.
  • Nieuwe of jonge dieren houd ik uit de wind door soms te zeggen tegen de cliënt dat hij wel mee mag doen, maar niet gekozen mag worden om mee door te gaan.
  • Ik doe iets met wat ze communiceren zodat er voor hen ook een reactie volgt. (actief luisteren)
  • De kudde die naast de werkende kudde staat, krijgt ook de energie mee van wat er gebeurt, maar hoeft zelf niets te doen. En doet zo toch ervaring op in hoe mensen zich kunnen gedragen.
  • Ik werk met ze in hun vrijheid, willen ze weg, dan laat ik dat gebeuren.
  • Ik werk niet vaker dan zo’n 3 keer per kudde per week.
  • En dat alles tenzij ze zelf wat anders aangeven.
  • O ja, ik ken mijn paarden door en door, de meesten zijn bij mij geboren.

Josien Willemsen

 

Over Josien Willemsen

Josien Willemsen werd geboren als stadskind in Utrecht maar vertrok zo snel mogelijk naar het platteland om als boerin te leven. Mensen hebben in haar ogen verbinding met hun leefomgeving en de natuur nodig. Zeker ik in ieder geval en zeker in deze tijd! (Maar wanneer niet?) Josien is dierenliefhebber, vooral paarden, Hogeschooldocent social work, hulpverlener met paarden bij hulpverleningspraktijkdevrijeteugel.nl, opleider en ontwikkelaar Paard en Hulpverlening bij de NHL in Leeuwarden, voorvechter van het zo natuurlijk mogelijk houden van paarden. Haar paarden leven in een familiegroep. Ze is genuanceerd denker over paarden in de hulpverlening en coaching. Geluk voor mensen mag niet ten koste gaan van geluk voor paarden. Josien stelt zich vragen als: hoe kan ik een gelijkwaardige verhouding hebben met mijn paarden? Ze heeft veel aan de vernieuwende kennis van learning horse, leren kijken vanuit de dier-mens verbinding, de zooantropologie.