Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
Home / Blogs / Josien Willemsen – Over paardengewoontes

Josien Willemsen – Over paardengewoontes

Over paardengewoontes. Natuurlijk gedrag, vriendschap versus leiderschap, conditionering versus tweezijdig contact, paardwaardigheid en het recht op zelfbeschikking. 
Wonderlijk eigenlijk als je er bij stilstaat hoe een paard zich aan een wildvreemd mens geeft. Zich laat leiden, berijden zelfs en over laat halen op aangeleerde commando’s om allerlei dingen te doen die hij van nature niet zou doen. Zoals bijvoorbeeld recht op een (mensen)massa toelopen, bij geknal en herrie stil blijven staan, bij zijn paardengroep weglopen of juist niet mee galopperen als zij weg gaan.

 

Een eigen paard is om 4 redenen gezond!

Wonderlijk eigenlijk als je er bij stilstaat hoe een paard zich aan een wildvreemd mens geeft

Waarom doet het dier dat? Als hij echt niet zou willen, zou de training niet slagen, wordt gezegd. Maar is dat wel zo? Veel dieren leren de vreemdste zaken van mensen, kijk naar olifanten, dolfijnen of leeuwen of, veel dichterbij huis voor de meesten van ons, de hond of ons eigen paard.

Laten we eens naar onszelf kijken. Wat doen mensen allemaal onder invloed van een trainer of leider?
Ook wij doen dingen die tegen onze natuur ingaan: we laten ons oorlogen insturen, met bomgordels om zelfmoordacties ingaan of andere mensen of dieren misbruiken voor ons eigen plezier. Welk geconditioneerd plezier dat is, laat ik even in het midden. Alle levende wezens op deze planeet zijn waarschijnlijk te sturen in hun gedrag, daarop zijn de leerprincipes van belonen en straffen gebaseerd. Uiteraard is dit een principe van adaptatie, aanpassing wat een nuttig evolutionair principe is. Het principe helpt de soort om te overleven maar zegt niets over goed of kwaad. Mensen en veel hoger ontwikkelde dieren hebben echter een geweten of een bepaald gevoel van goed en kwaad of rechtvaardigheid (Frans de Waal) daar kunnen we niet langer omheen.

Veel mensen die met paarden omgaan, hangen nog het conditioneringsprincipe aan. Een paard moet vooral veel leren (dat is makkelijk voor ons mensen) gehoorzaam zijn, geen eigen initiatief tonen en door ieder mens dus te leiden te zijn.
Daarvoor hebben we algemene regels uitgedacht, de hulpen, in feite zijn dat commando’s waarop het bedoelde gedrag getoond moet worden. Die regels hebben we ingesteld omdat een paard vele malen sterker is dan wij, gevaarlijke wapens heeft, hoeven, tanden, zijn snelheid en lenigheid(bokken!) en een vluchtdier zou zijn, dus altijd onvoorspelbaar in zijn gedrag. En het is onze verantwoordelijkheid het paard zo “op te voeden”. (Heeft mijn pony ooit wel eens gebokt terwijl ik er op zat? Kan me dat niet herinneren)

Dat laatste wil ik eens bij stilstaan, dat een vluchtdier zijn. ( Francesco De Giorgio heeft er dit over te melden ) Ja, het is waar er zijn grote rovers die wel op paarden jagen, maar zijn dat er veel? Nauwelijks, er zijn poema’s in Amerika, tijgers in Azie, wolven of hun naaste verwanten kiezen wel eens paarden als maal en dan heb je het wel gehad. Hoe komen wij mensen er dan bij ze zo te benaderen? Kijken we wel goed naar paarden en hun gedrag en zien we dan wel hoe ze werkelijk zijn? Nauwelijks, want we kunnen bijna nergens meer paarden zien in hun natuurlijk gedrag. Dus we blijven elkaar maar herhalen: een paard kan altijd onvoorspelbaar reageren! Pas op! Als je niet als jager/prooi denkt en doet met paarden, is de onderlinge omgang helemaal niet zo onvoorspelbaar en vliegen ze er niet “uit het niets” vandoor. Gelukkig kom ik steeds meer collega’s tegen die de werkelijke aard van paarden herkennen. Maar paarden moeten zeker alert zijn op hun omgeving en de echte gevaren kunnen onderkennen door het lezen van de lichaamstaal van hun eventuele vijand. Verder zijn ze vooral bezig met grazen en hun onderlinge betrekkingen. De mate waarin dat tijd en inspanning kost is sterk afhankelijk van het leefgebied van de betreffende kudde. Wat doen ze dan verder? Ze onderzoeken hun leefgebied, leren van ontmoetingen met andere dieren, verkennen nieuwe streken en genieten van hun onderlinge vriendschappen.

Paarden kiezen vrienden, ze hebben vaak een boezemvriend(in) en een stuk of vijf gewone vrienden.
Als je in staat bent vriendschappen te sluiten en te onderhouden, ben je ook in staat om een afkeer te voelen voor een ander paard (of mens). Ook dat ontwikkelen ze inderdaad. Hoe gaan vrienden met elkaar om? Ze willen graag in elkaars nabijheid zijn, er is geen of weinig sprake van de baas spelen over die ander (dan duurt de vriendschap niet lang!) ze delen samen graasgebied, vliegen verjagen en doen aan wederzijdse lichaamsverzorging. Ze steunen elkaar bij ziekte of stress door in elkaars nabijheid te zijn, door in systemisch contact met elkaar te staan en daardoor lichaamssignalen te voelen van elkaar en te beïnvloeden.

Herkenbaar? Je kunt kiezen welke rol je graag wilt naar je paard, maar het paard heeft zelf ook een keuze en vindt jou niet altijd de liefste.
En als het goed is komt zijn paardenvriend op plaats één. Maar je kunt natuurlijk beter je best gaan doen!

Vriendschap staat haaks op: verwachting van gehoorzaamheid.
Eenzijdig leiderschap. Alleen praten en niet luisteren naar je paard. Consequent zijn want geen situatie is gelijk en vraagt altijd weer wat anders. Het paard beletten zijn eigen gevoelens te ervaren. Eenzijdige training, waarin jij bepaald wat het paard moet leren.

En inderdaad, het blijft wonderlijk dat de paarden zich toch vaak zo schikken naar wat wij graag willen. Paarden zijn misschien wel een beter soort mens?
Maar wat kost ze dat? Pijn en ongemak, denk aan bitten en zelfs relatief simpele dingetjes als manen trekken opdat ze makkelijk in te vlechten zijn, doen pijn en veroorzaken stress! Hun hele dagindeling wordt door ons bepaald, ze hebben geen zeggenschap over hun activiteiten, nog met wie ze die ondernemen en wanneer. Is dat paard waardig?

Nee, ik heb geen oplossing, zeker geen makkelijke, maar is dat een reden om niet te kijken naar onze houding tegenover een paard.

Josien Willemsen

Schrijf je in voor de nieuwsbrief van Paardvisie! Dat doe je hier.

Over Josien Willemsen

Josien Willemsen werd geboren als stadskind in Utrecht maar vertrok zo snel mogelijk naar het platteland om als boerin te leven. Mensen hebben in haar ogen verbinding met hun leefomgeving en de natuur nodig. Zeker ik in ieder geval en zeker in deze tijd! (Maar wanneer niet?) Josien is dierenliefhebber, vooral paarden, Hogeschooldocent social work, hulpverlener met paarden bij hulpverleningspraktijkdevrijeteugel.nl, opleider en ontwikkelaar Paard en Hulpverlening bij de NHL in Leeuwarden, voorvechter van het zo natuurlijk mogelijk houden van paarden. Haar paarden leven in een familiegroep. Ze is genuanceerd denker over paarden in de hulpverlening en coaching. Geluk voor mensen mag niet ten koste gaan van geluk voor paarden. Josien stelt zich vragen als: hoe kan ik een gelijkwaardige verhouding hebben met mijn paarden? Ze heeft veel aan de vernieuwende kennis van learning horse, leren kijken vanuit de dier-mens verbinding, de zooantropologie.