Home / Blogs / Onderzoek: goed paarden houden uitdaging voor eigenaar

Onderzoek: goed paarden houden uitdaging voor eigenaar

Dat de paardenhouderij veranderd is, is wel duidelijk, stands worden in 2017 verboden als stal en de loopstal is in opmars. Voor de werkpaarden van ca 100 jaar geleden was de stal echt een plek om te rusten na een hele dag werken op het land. De paarden van tegenwoordig werken maar een of twee uurtjes per dag en hebben behoefte aan beweging en sociaal contact met andere paarden. Nieuwe manieren om paarden te houden vergen nieuwe inzichten, bij Agroscope, het Zwitserse Onderzoeksinstituut heeft Dr. Iris Bachman een aantal zaken onderzocht.
Ze heeft drie grote uitdagingen bij het houden van paarden onder de loep genomen: voermanagement, groepsstalling en eenvoudig sociale contacten aanbieden voor paarden in een boxenstalling. Voor elke paardenhouder bekende zaken die best moeilijkheden kunnen opleveren. Door Nanet van Duijn.

 

paddock_paradise_jaime_jackson_e3cGoed voermanagement is niet zo eenvoudig, het is meer dan drie maal daags een plak hooi in de box gooien. Een paard in het wild moet de hele dag zijn kostje bij elkaar scharrelen, hij is daar zo’n zestien uur mee bezig. Het eten dat hij vindt is geen lekker, groen, mals gras zoals onze paarden op het land aan treffen. Het is grof, hooiachtig spul dat niet veel voedingsstoffen bevat. Het wilde paard is de hele dag bezig met al dat droge, harde spul kauwen en wegwerken. Eetpauzes neemt hij bijna niet, alleen als hij slaapt. De maag van een paard geeft geen seintje als deze vol is, men gaat er eigenlijk vanuit dat het wilde paard moe wordt van het kauwen van al dat harde gras en daarom een eetpauze inlast. Per dag zijn er tegen de 60.000 kauwbewegingen nodig om zijn eten te vermalen.

Onze huispaarden zijn ongeveer veertig tot vijftig minuten bezig met 1 kilo hooi, waarbij ze rond de 3500 kauwbewegingen maken. Een kilo krachtvoer wordt in circa tien minuten verorberd en levert om en nabij de 800 kauwbewegingen op. Niet te vergelijken met zijn wilde familie bij de Oostvaardersplassen! Dat wij onze paarden in een box houden en hooi, kuilgras en biks voeren, neemt niet weg dat het lichaam van het paard eigenlijk het liefst een walking dinner heeft. De eetgewoonten van paarden zijn sterk genetisch bepaald, frustratie van deze eetgewoonten kan grote problemen opleveren. Stalgebreken als luchtzuigen, weven, maar ook maagklachten en spijsverteringsproblemen zijn direct gerelateerd.

Een oplossing kan zijn om te zoeken naar een manier waarop paarden kunnen eten zoals ze dat in natuurlijke omstandigheden zouden doen. Het liefst op een manier dat paarden die niet werken of snel dik worden ook de hele dag kunnen doen over hun portie. Een van de hulpmiddelen voor onderzoekers is een kauwbewegingenteller. Oorspronkelijk uit de rundveehouderij afkomstig, maar het blijkt na enige aanpassing goed te werken aan een paardenhalster. De onderzoekers keken onder andere aan de hand van de kauwslagen per paard hoe lang deze bezig was met zijn eten.

De onderzoekers keken naar verschillende manieren om het eetprobleem van paarden op te lossen. De manier van aanbieden van ruwvoer en de frequentie van aanbieden van het voer. Ruwvoer kan los op de grond worden gevoerd, in een hooinet of door een net of gaas afgedekte bak. Voeren uit een ruif is ook een optie, hoewel daarbij de natuurlijke eethouding van het paard vaak in het gedrang komt.

Om de eetduur te verlengen is een met gaas of een net afgedekte bak of ruif de meest efficiënte methode. Bij de test gebruikten de onderzoekers een net met mazen van 4,5 centimeter en een net met mazen van 3 centimeter.

Een net of gaas met mazen van 3 cm geeft het beste resultaat. Paarden doen langer over het hooi en moeten door de kleine openingen vaker sprietjes uit het net trekken. Als een paard graast, neemt hij een mondvol door verschillende keren een hapje gras te pakken. Daarna kauwt en slikt hij. De beweging waarmee het paard sprietjes hooi uit de kleine mazen trekt is hetzelfde, een net met kleine openingen geeft een natuurlijke manier van eten.

Als een net of een gaas grotere openingen heeft is de reductie van de hooiopname en de eettijd niet zo groot. Dit kan overigens per paard verschillen. Er zijn altijd slimmeriken die een manier vinden om toch snel en veel te eten. En uiteraard zijn paarden meesters in het slopen van alles waar maar voer in of onder zit!

veulenGras in overvloed
Paarden staan natuurlijk in de zomer op het land, dan is er weinig controle over de hoeveelheid gras die ze eten. Erg lastig voor eigenaren met paarden die snel dik worden of gevoelig zijn voor hoefbevangenheid. Als oplossing kiezen eigenaren dan om deze paarden maar een korte periode op het land te zetten. Maar… uit een studie van de North Carolina State University blijkt dat hoe korter paarden op het land staan, hoe meer gras ze eten per uur! Bij 24 uur weidegang is de opname van gras gemiddeld 0,35 kilo gras per uur, bij 6 uur op het land aten de paarden gemiddeld 0,75 kg per uur en bij drie uur aten ze 1 kilo per uur. Met de beste bedoelingen korter op het land zetten, kan dus een tegengesteld effect hebben. Voor paarden die niet zo veel gras mogen eten zijn er muilkorven in de handel. Een muilkorf zorgt ervoor dat het paard minder snel kan eten en functioneert zo als rem op de eetlust. Niet ieder paard is echter gediend van deze inmenging in zijn eetgewoonte. Sommige paarden vinden altijd wel een manier om het ding af te doen en andere eten helemaal niet meer. Water drinken is lastiger met een muilkorf en lekker krabbelen met een ander paard is ook niet mogelijk.

In de praktijk blijkt het best lastig om ervoor te zorgen dat paarden langer over het eten doen en meer kauwen. Alle geteste manieren hebben voor- en nadelen, de echte oplossing is er nog niet. Echter, om een probleem op te lossen moet je goed naar de oorzaak kijken. Als het probleem is dat paarden te dik worden van het eten, zou het dan kunnen zijn dat de oorzaak ligt bij te weinig beweging en te rijk voer? Een kantoorbaan gaat ook niet samen met copieuze maaltijden drie keer per dag zonder meer lichaamsbeweging dan naar je auto lopen……

Groepsstalling
Meer lichaamsbeweging dus! Daarvoor zijn bij veel pensionstallen paddocks en stapmolens aangelegd. Maar in een paddock staan de meeste paarden ook maar te staan en in een stapmolen rondlopen, lijkt wel erg veel op tredmolenwerk. Hoe mooi zou het zijn als voeren en bewegen gecombineerd kon worden? Net als in de natuur moet het paard dan dagelijks een afstand afleggen om zijn eten te vinden, water te drinken en andere noodzakelijke paardenzaken af te handelen. Niet meer de hele dag in een box staan en wachten tot de baas komt, maar in een groepsstalling samen met andere paarden dagelijks de strijd met de elementen aangaan.

Voor staleigenaren is groepsstalling economisch gezien wel een goede oplossing, er is minder werk aan hetzelfde aantal paarden. Het is echter niet eenvoudig paarden in een groep te houden. Het is geen kwestie van wanden slopen tussen de boxen en klaar is de groepsstal. Zeker als er nieuwe paarden bij komen kan er veel stress ontstaan en gevaarlijke situaties zijn dan niet uitgesloten.

Ieder paard heeft in de groep voldoende ruimte nodig. Een onderzoeksgroep van de Universiteit Nürtingen Geislingen in Duitsland stelde vast dat per paard een oppervlak van 330m2 nodig is om agressie onderling te voorkomen. Omdat niet elke stal onbeperkt ruimte heeft, kan met de nodige aanpassingen een oppervlak van 150m2 ook voldoen. Een uitgekiende opstelling van bijvoorbeeld wanden om de ruimte verdelen, geeft een gevoel van privacy. Uit het oog uit het hart! Het is wel belangrijk dat er doorloop is in de ruimte, het is niet de bedoeling dat een paard in een hoek gedreven kan worden door een ander paard. Er moet altijd een mogelijkheid zijn om weg te komen. Overdekte groepsstalling in combinatie met uitloopruimte buiten geeft een mooi resultaat. Slim indelen met scheidingswanden zorgt voor een evenwichtige verdeling tussen eet- en rustplekken, met een actieve wandelroute daartussen. Opstellingen als een Paddock Paradise of een uitloopweide met diverse voer- en waterplekken, eventueel met een voetenbad en een kunstmatige heuvel zorgen ervoor dat paarden de hele dag (en nacht) bezig zijn met meer natuurlijk paard zijn.

HORSE_EATING_ALFALFA_HAYEten per computer
Als dit allemaal is gerealiseerd komt de paardenhouder het volgende probleem tegen, namelijk: hoe zorg ik ervoor dat alle paarden voldoende, maar niet te veel eten krijgen. Onder paarden heerst rangorde en de sterkste staat vooraan bij het voeren. Melkveehouders gebruiken computergestuurde voersystemen die er voorzorgen dat iedere koe haar eigen portie voer krijgt per dag. Dat zou een optie kunnen zijn voor paardenhouders, er zitten wel een paar haken en ogen aan dit idee. Als het eten op is, kan een paard rustig blijven wachten op zijn volgende portie. Andere paarden kunnen er dan niet bij. Een niet helemaal diervriendelijk stroomstootje kan dit verhelpen. Ook kan het zijn dat paarden die hoger in rang staan, de lagere in rang uit de eetstand jagen. Ook de lagere kuddeleden moeten rustig kunnen eten.

Het heen en weer geloop in de actieve stalling heeft nog een ander aandachtspunt, de bodem van de stal en de uitloopmogelijkheid. De afstanden die de paarden afleggen (5 tot 11 km per dag) zorgen voor meer slijtage aan de hoeven, de bodem moet aangepast zijn zodat paarden niet beslagen hoeven te worden als dat niet wenselijk is.

Meer sociale contacten in een boxenstal
De meerderheid van de paarden in Nederland woont gewoon in een rijtjeshuis, een paardenbox. Soms met een traliewand en soms zelfs met dichte wanden. Onderzoek van de Universiteit in Utrecht wijst uit dat lichamelijk contact tussen soortgenoten bij sociale interactie een belangrijke rol speelt. De mogelijkheid fysiek contact te hebben met een ander paard is een “ethological need”, een basisbehoefte voor paarden. De tralies tussen de boxen of de dichte wanden zijn uiteraard uit veiligheidsoverwegingen geplaatst. Het risico van verwondingen door een verschil van mening met het buurpaard is aanwezig. Als proef is een deel van de hengstenstallen op het terrein van Agroscope verbouwd tot sociale boxen. De 32 dekhengsten van het Zwitserse National Gestüt hebben nu een box met een wand waardoor ze contact kunnen hebben met de buurman. De wand bestaat uit een dichte helft en een helft met een dichte onderkant en een half open bovenkant. De half open bovenkant heeft stalen tralies die ver genoeg uit elkaar staan om de paarden gelegenheid te geven elkaar aan te raken. Achter het dichte deel van de wand kunnen de hengsten zich terugtrekken van de buurman als ze er genoeg van hebben.

Na een maand in de nieuwe sociale boxen had geen van de paarden bijt of schop verwondingen. Of de hengsten door deze sociale boxen ook meer contact zoeken tijdens het werk onder de man of aangespannen, wordt in een vervolgonderzoek bekeken.

Er voor zorgen dat paarden op een paardvriendelijke en financieel aangename manier gehouden worden is een hele uitdaging. In onderzoekscentra in heel Europa en de VS worden voortdurend proeven en research gedaan om ideeën te toetsen. Niet alle ideeën zullen omgezet kunnen worden in werkbare situaties voor de praktijk, maar de onderzoeksresultaten dragen bij aan oplossingen en verbeteringen waar iedereen uiteindelijk beter van wordt.

tekst: Nanet van Duijn

Meer lezen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief van Paardvisie!

Over Nanet van Duijn

Nanet van Duijn is 50 jaar, woont in Westzaan met man en twee kinderen. Werken in de paarden en dan vooral lesgeven was haar grote droom. Werken in de paarden bleek helaas vooral poep scheppen in te houden. Lesgeven is nog steeds een van haar grootste hobby´s. Ruiters leren luisteren naar het paard is een van de mooiste dingen van het lesgeven. Ruben de Lipizzaner is meer dan 15 jaar een vast gegeven in haar leven geweest en zorgde naast rijplezier voor veel denkwerk over dat rijden en over paarden. Gevoelig en eerlijk als hij was had hij zijn eigen mening over hoe een ruiter dient te rijden. Een paard is de beste instructeur die een ruiter zich kan wensen, als die ruiter maar wil luisteren naar zijn paard. Paardrijden is moeilijker dan het lijkt, maar simpeler dan je denkt!

2 Reacties

  1. “De afstanden zorgen voor slijtage, de bodem moet worden aangepast zodat beslag niet nodig is”. Dit is een denkfout. De bodem moet niet worden aangepast; de hoeven passen zichzelf aan als ze de gelegenheid krijgen. Hoeven worden als de bodem waarop ze leven en idealiter blijven groei en slijtage in evenwicht. Hoe langer en meer een paard op harde bodem leeft en loopt, des te harder zullen zijn hoeven worden, waardoor beslag niet nodig is.

    • Nanet van Duijn

      Beste Christel, dank je voor je reactie. De onderzoekers gaven in het onderzoek aan dat een bodem waarover niet is nagedacht voor problemen kan zorgen. Meer lopen zorgt volgens de onderzoekers voor meer slijtage aan de hoeven, zeker als de paarden ook werken als rijpaard of koetspaard. De wandelroute moet zodanig zijn ingericht dat slijtage en groei in evenwicht kunnen zijn.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet getoondVerplichte velden zijn gemarkeerd *

*