Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
Home / Blogs / Auteurs / Josien Willemsen – Baas, leider of vriend zijn van je paard

Josien Willemsen – Baas, leider of vriend zijn van je paard

Wat is de betekenis van leiderschap voor ons? Over leiderschap, dominantie, dynamiek, de baas zijn, samenwerking en vriendschap. “Zorg dat ie je als leider gaat zien” en “laat hem niet de baas worden over jou, jij bepaalt wanneer hij mag draven, stoppen, enzovoort”. “Als hij niet luistert, ziet hij jou niet als leider, hij moet op jou vertrouwen”. Dit zijn allemaal uitspraken die je vast wel eens hebt gehoord tijdens jouw omgang met je paard of pony. Ik tenminste wel en dan dacht ik: ik wil helemaal geen leider zijn, wel een vriend! Maar ja, paarden hebben een leider nodig, wordt er dan gezegd, geen vriend. Dat zou wat worden, als je een paard inspraak geeft, daar maakt hij toch maar misbruik van…

Ik heb zelf 2 familiegroepen, 3 broers die allen bij mij zijn geboren en de al genoemde Shetlander familie.

Ik heb zelf 2 familiegroepen, 3 broers die allen bij mij zijn geboren en de al genoemde Shetlander familie.

Gelukkig verandert er veel momenteel en er komt steeds meer onderzoek beschikbaar over kuddegedrag in het wild. Daar werd eerder gewoon niet aan gedacht. Een paard is een paard en hij heeft nog van dat “wilde” gedrag, vluchten en zo en schoppen naar elkaar. Kijk maar hoe hardhandig ze naar elkaar zijn! Wordt er dan gezegd. Ja dat zien we inderdaad. Maar is dat hun natuurlijke gedrag? Of het gedrag van paarden die niet volgens hun natuur kunnen leven?

Als je weet dat paarden in kleine, stabiele kuddes leven waarin de merries vaak verwanten zijn van elkaar, kijk je al anders. De hengst leeft een tijdje bij de kudde en wordt dan weer opgevolgd door een andere, sterkere nieuwe hengst. Binnen de kudde is er een merrie die de anderen graag volgen. Maar ook is er een merrie die bijvoorbeeld dorstig is en dus op weg gaat naar de drinkplaats en de anderen volgen haar. Hé, hoe kan dat? De rollen liggen niet zo vast en ieder dier leidt en volgt de groep wel eens. Een paardenkudde is een dynamisch geheel. Hengsten leven ook in een kudde, een bachelor groep die redelijk stabiel is en de dieren zijn vaak verwanten van elkaar. Dan snap je waarom het bij de mensen levende paarden heel anders toe gaat. Ze worden namelijk heel anders gehouden. Familiebanden worden door ons verstoord, veulens worden veel te snel bij hun moeder weggehaald en ze worden zelden ook door hun vader opgevoed.

Ik heb bij mijn Shetlander familie twee maal een hengstveulen zien opgroeien en ik verzeker je: de vader heeft een belangrijke rol. Sommige paardenfokkers hebben vaak nog wel iets van een familie, bepaalde merriestammen waarbij de moeders en dochters redelijk in familieverband kunnen leven. Maar als je kijkt naar de vele liefhebbers die een paard kopen, zij onttrekken dat paard aan hun eigen familie. De familiegroep geeft een stabiele, veilige basis voor paarden om groot te worden en hun eigen plek in te nemen.” It takes a band to raise a foal” in navolging van: it takes a village to raise a child. Plots is het paard alleen. En ja, tegenwoordig krijgen ze gelukkig vaak wel een maatje. Maar een maatje is nog geen broer of zus en het zal een lange tijd kosten, voor ze elkaars gedrag goed kennen en er op kunnen anticiperen. Ze kunnen best meteen aan elkaar gaan kleven uit angst en onveiligheid. Maar dat is nog geen gezonde vriendschapsband. Het dier mist de veilige basis met familie van waaruit ze hun omgeving tegemoet kunnen treden.

Ik heb zelf 2 familiegroepen, 3 broers die allen bij mij zijn geboren en de al genoemde Shetlander familie. Daarnaast nog een merriegroep met dieren die allemaal verschillend zijn en waar nieuwkomers bij zijn komen wonen. Het verschil is groot en voelbaar als je naar ze kijkt. Ook al kennen sommige merries elkaar al meer dan 5 jaar en kunnen ze goed met elkaar overweg.

Waar ik aandacht voor wil vragen is dat het gedrag wat we van die van familie verstoken dieren heel anders is dan binnen een familiegroep. Met dieren die zich onveilig voelen, niet al van jongs af aan in een bepaalde positie komen en daar dus voor moeten strijden, zie je ook veel meer strijd, ze zijn hardhoeviger en hebben kortere lontjes. Dat zijn wij als normaal paardengedrag, we denken dat het er zo aan toe gaat tussen paarden en dat beeld klopt niet.

In een familiegroep is er zelden strijd om het leiderschap. Leidster zijn is namelijk helemaal niet zo leuk! De leidster is de leidster omdat de dieren haar vertrouwen en graag volgen. Ze is verantwoordelijk voor de rust en de regels binnen de groep en grijpt in om te corrigeren, te troosten of te kalmeren. Niet omdat ze de sterkste is of de meest dominante. Nee, juist niet, vaak merk je de leidster nauwelijks op omdat zij niet op de voorgrond treedt. Zij is verstandig en voorzichtig en dat geeft de anderen rust. Is dat niet langer het geval, dan volgen ze een andere merrie of ze sluiten zich aan bij een andere kudde.

Wat kunnen we met deze kennis? Begrip hebben voor de behoeften van een paard. Rekening houden met hum onderlinge banden voor zover dat mogelijk is. En zorgen voor stabiele, langdurige kuddeverbanden. Dan ben je een veilige leider voor hem.

Tot slot: wat leert het over je eigen positie in de omgang met je paard? Word je zo heerlijk rustig bij je paard? Dat geeft te denken wie weet is je paard de leid(st)er en jij de kuddegenoot! Lekker relaxed en heel verstandig! (en soms draaien jullie de rollen om).

Josien Willemsen

 

Over Josien Willemsen

Josien Willemsen werd geboren als stadskind in Utrecht maar vertrok zo snel mogelijk naar het platteland om als boerin te leven. Mensen hebben in haar ogen verbinding met hun leefomgeving en de natuur nodig. Zeker ik in ieder geval en zeker in deze tijd! (Maar wanneer niet?) Josien is dierenliefhebber, vooral paarden, Hogeschooldocent social work, hulpverlener met paarden bij hulpverleningspraktijkdevrijeteugel.nl, opleider en ontwikkelaar Paard en Hulpverlening bij de NHL in Leeuwarden, voorvechter van het zo natuurlijk mogelijk houden van paarden. Haar paarden leven in een familiegroep. Ze is genuanceerd denker over paarden in de hulpverlening en coaching. Geluk voor mensen mag niet ten koste gaan van geluk voor paarden. Josien stelt zich vragen als: hoe kan ik een gelijkwaardige verhouding hebben met mijn paarden? Ze heeft veel aan de vernieuwende kennis van learning horse, leren kijken vanuit de dier-mens verbinding, de zooantropologie.